ოკუპაციიდან ანექსიამდე: რა ელის ცხინვალის რეგიონს
2026 წლის 9 მაისს ვლადიმერ პუტინმა და ალან გაგლოევმა ხელი მოაწერეს დოკუმენტს, რომელსაც ორივე მხარემ ისტორიული უწოდა. ექვს კვირაში გაგლოევმა თანამდებობა დატოვა და გადაინაცვლა მოსკოვის ადმინისტრაციაში, ხოლო მისი ადგილი დაიკავა რუსეთის ფედერაციის წარმომადგენელმა.
მოვლენების ამგვარი განვითარება აჩენს კითხვას – გადადის თუ არა რუსეთი ფაქტობრივი კონტროლიდან საბოლოო, სამართლებრივად გაფორმებულ ანექსიაზე?
რეგიონი 2008 წლის შემდეგ
2008 წლის 26 აგვისტოს რუსეთმა ოკუპირებულ ტერიტორიაზე არსებული სეპარატისტული რესპუბლიკა, „სამხრეთ ოსეთის“ სახელით, აღიარა. რის შემდეგაც ფსევდო მხარდაჭერა ჩანაცვლდა რეგიონზე კონტროლის დამყარებით.
რუსეთის მიერ რესპუბლიკის დამოუკიდებლად ცნობის მიუხედავად, 18 წლის განმავლობაში რუსეთი მმართველობის ყველა სფეროს მოედო.
სამხედრო კონტროლი
რუსეთზე სამხედრო დამოკიდებულება ცხინვალში ორ მხრივია.
ერთი მხრივ, რუსეთს აქვს სამხედრო ბაზა სოფელ ძარწემთან, ცხინვალიდან 10 კილომეტრში. დღეისათვის რეგიონში დაახლოებით 3000–3500 რუსი სამხედრო პირია განთავსებული, რასაც ემატება რუსეთის უშიშროების ფედერალური სამსახურის (ФСБ) დაახლოებით 1500 თანამშრომელი, რომლებიც ცხინვალისა და საქართველოს კონტროლირებად ტერიტორიის გამყოფ ხაზზე, დაახლოებით ოც „სასაზღვრო პუნტქზე“ არიან განლაგებული
მეორე მხრივ, 2017 წელს ოკუპირებული ცხინვალის შეიარაღებული ძალები ნაწილობრივ შეერწყა რუსეთის შეიარაღებულ ძალებს. ეს იყო პროცესი, რომელსაც სამართლებრივი საფუძველი ჩაუყარა 2015 წლის „მოკავშირეობისა და ინტეგრაციის“ ხელშეკრულებამ. ამის შედეგი რუსეთ-უკრაინის ომში ცხინვალიდან წასული მეომრების ჩართულობაც იყო.
ეკონომიკური დამოკიდებულება
ცხინვალის რეგიონის ეკონომიკა მთლიანად დამოკიდებულია რუსეთის ფინანსურ დახმარებაზე: 2010 წელს ბიუჯეტის დაახლოებით 99% რუსული ტრანსფერებით ფინანსდებოდა, 2021 წლისთვის ეს მაჩვენებელი 83%-მდე დაეცა, თუმცა სუბსიდირების არსი არ შეცვლილა.
2015 წლის ხელშეკრულებამ ფორმალურად გააერთიანა საბაჟო სამსახურები და ჩამოაყალიბა მოსკოვის ვალდებულება, ცხინვალის რეგიონის სახელმწიფო მოსამსახურეთა ხელფასები გაუთანაბროს ჩრდილოეთ კავკასიის ფედერალური ოკრუგის დონეს.
2025 წლის სექტემბერში რუსეთის ეკონომიკური განვითარების მინისტრმა მაქსიმ რეშეტნიკოვმა ცხინვალში გამართულ ფორუმზე განაცხადა, რომ საბაჟო კანონმდებლობის ჰარმონიზაციის გეგმა სრულად შესრულდა და ორი ეკონომიკა ერთიან საბაჟო და გადასახადების სისტემაშია გაერთიანებული.
2025 წლისთვის ორ მხარეს შორის ვაჭრობის მოცულობამ დაახლოებით 9,2 მილიარდი რუბლი (125 მილიონი დოლარი) მიაღწია, რომლის ორ მესამედსაც რუსული ექსპორტი შეადგენდა.
ადმინისტრაციული მმართველობა
სამხედრო და ეკონომიკურ დამოკიდებულებასთან ერთად, რუსეთი აგრძელებს პასპორტიზაციის პოლიტიკას, ანუ რუსული მოქალაქეობის მასობრივი გაცემას. ეს ცხინვალის რეგიონში ჯერ კიდევ 2008 წლის ომამდე დაიწყო და მას შემდეგ გაგრძელდა იმავე მიზნით. ცხინვალის მცხოვრები პირები ნელ-ნელა სრულიად რუსეთის მოქალაქეები ხდებიან.
ეს მრავალწლიანი, ეტაპობრივი პროცესი ხელს უწყობდა რუსეთთან ინტეგრაციის გაღრმავებას და საბოლოო ინტეგრაციას. ცალკეული ნაბიჯებიდან არც ერთი არ წარმოადგენდა საერთაშორისო სამართლის თვალსაზრისით ფორმალურ ანექსიას, მაგრამ ნაბიჯების ჯამური ეფექტი პრაქტიკულად ემთხვევა ანექსიის შედეგს.
9 მაისის ხელშეკრულება
2026 წლის 9 მაისს პუტინმა და გაგლოევმა „სამეკავშირეო თანამშრომლობის გაღრმავების შესახებ ხელშეკრულებას“ მოაწერეს ხელი.
დოკუმენტი, თანდართული განმარტებით, ითვალისწინებს საგარეო, თავდაცვისა და უსაფრთხოების პოლიტიკის კოორდინაციას; სასაზღვრო კონტროლის გაუმჯობესებას; ეკონომიკური კანონმდებლობის ჰარმონიზაციას; ენერგეტიკული, ტრანსპორტისა და ტელეკომუნიკაციების ინფრასტრუქტურის თანდათანობით გაერთიანებას; საკუთრების უფლების ურთიერთცნობას.
ამასთანავე, მეორე მუხლი ეხება რუსეთის მოქალაქეთა და „სამხრეთ ოსეთის“ პასპორტის მფლობელთა უფლებას, დაიკავონ სამთავრობო და მუნიციპალური თანამდებობები ერთმანეთის ტერიტორიაზე.
ეს პუნქტი მალევე შესრულდა. 8 ივნისს ცხინვალის „პრემიერ-მინისტრმა“, ჯამბოლატ თადტაევმა, თანამდებობა დატოვა. გაგლოევმა მის ნაცვლად წამოაყენა მარატ კამბოლოვი.
კამბოლოვმა კარიერა გაატარა რუსეთის სხვადასხვა სამინისტროსა და უწყებაში. ის პუტინის შიდა წრესთან დაკავშირებული ფიგურაა, რომელიც, როგორ ჩანს, კრემლისთვის ცხინვალის მმართველებისთვის ფავორიტი კანდიდატია.
23 ივნისს გაგლოევმა, რომელსაც მანდატის ვადა ფორმალურად 2027 წლის გაზაფხულამდე ჰქონდა, თანამდებობა დატოვა და გადავიდა პუტინის ადმინისტრაციის მრჩევლის პოსტზე.
გადადგომისას მან განაცხადა:
„ჩვენი ამოცანაა, შევასრულოთ ჩვენი საწადელი, გადავლახოთ გაყოფილი ხალხის ბედი და გავერთიანდეთ ჩრდილოეთ ოსეთთან, გავერთიანდეთ დიდ რუსეთთან.”
ცხინვალის აღმასრულებელი ხელისუფლება დროებით გადადის პრემიერ-მინისტრ კამბოლოვზე, რომელმაც სამი კვირის წინ დაიკავა ეს პოსტი. ამ მომენტისთვის ცხინვალის რეგიონს სრულად მართავს რუსი თანამდებობის პირი.
რატომ ანექსია?
პოსტსაბჭოთა სივრცეში რუსეთი იყენებს ერთგვაროვან მოდელს – მხარდაჭერა არააღიარებული ტერიტორიებისთვის, შემდეგ პასპორტიზაცია, შემდეგ ინსტიტუციური და ეკონომიკური შერწყმა და საბოლოოდ საბოლოო კონფლიქტი ან ფორმალური მიერთება.
ეს თანმიმდევრობა გამოყენებული იქნა საქართველოს მიმართ 2008 წლის ომის წინ და აღმოსავლეთ უკრაინის მიმართ 2014 წლის წინ, ხოლო დღეს ანალოგიური მოდელი ფიქსირდება დნესტრისპირეთის მიმართებაშიც.
ეფექტური კონტროლი „უახლოეს საზღვარგარეთზე“ წარმოადგენს ბუფერული ზონის შენარჩუნების საშუალებას, რაც ხელს უწყობს რუსეთის ისტორიული გავლენის სფეროს დაბრუნებას სამხრეთ კავკასიაში, სადაც მოსკოვის გავლენა ბოლო წლების განმავლობაში დასუსტდა აზერბაიჯანთან არსებული დაძაბულობისა და სომხეთისა და დასავლეთის კავშირების ფონზე.
მოსალოდნელ ანექსიას შიდაპოლიტიკური ახსნაც აქვს. იმ შემთხვევაში, თუ რუსეთს მოუწევს უკრაინის ტერიტორიის სრულად დატოვება, შეერთების მიზანი იქნებოდა საზოგადოებისთვის ტერიტორიული მონაპოვრის ილუზიის შექმნა.
რა უშლის ხელს რუსეთს?
არანაკლები წონა აქვს იმ ფაქტორებს, რომლებიც ანექსიის წინააღმდეგ მუშაობს. რუსეთს შედარებით ნაკლები სარფიანობა აქვს ფორმალური ანექსიის დროს. რუსულ საზოგადოებაში ცხინვალის საკითხის მიმართ ინტერესი დაბალია, ხოლო საქართველოსთან ურთიერთობების დამძიმება ეწინააღმდეგება მოსკოვის ფართო სტრატეგიას, რომელიც „მსუბუქი“ ძალის ინსტრუმენტებზეა დაფუძნებული.
დღევანდელ ვითარებაში ეს არგუმენტი კიდევ უფრო მძაფრდება. საქართველო რუსეთისთვის ერთ-ერთი სტრატეგიულად მნიშვნელოვან პარტნიორთაგანია სანქციების რეჟიმში ვაჭრობისთვის. ფორმალური ანექსია შესაძლებელს ხდის ამ ეკონომიკური ღერძის დარღვევას და ახალი დასავლური სანქციების გამოწვევას, რაც მოსკოვისთვის რთული საკითხი იქნება, სანამ უკრაინაში ომი მიმდინარეობს.
ფინიშის ხაზთან ახლოს
2026 წლის ხელშეკრულება, ხელისუფლების სტრუქტურული ცვლილება ცხინვალში და გაგლოევის გადადგომა მოსკოვის ადმინისტრაციის სასარგებლოდ ერთობლივად წარმოადგენენ ყველაზე საფუძვლიან ნაბიჯს ანექსიის მიმართულებით 2015 წლის „ალიანსისა და ინტეგრაციის” ხელშეკრულების შემდეგ.
პროცესის ეს ეტაპი თვისებრივად განსხვავდება წინა ეტაპებისგან. არც სამხედრო ერთიანობას, არც ეკონომიკურ დაქვემდებარებას, არც პასპორტიზაციას არ მოჰყოლია ის, რასაც ახლა ვხედავთ – რუსეთის მოქალაქის პირდაპირი დანიშვნა ხელისუფლების სათავეში და „პრეზიდენტის“ გადასვლა მოსკოვის ადმინისტრაციის სამსახურში.
საქართველოს წინაშე არსებული უდიდესი გამოწვევა, რომელიც უკვე ათწლეულებია თან სდევს ქვეყანას, კულმინაციისკენ მიდის. რუსეთის ოკუპაციიდან ანექსიამდე მცირე ნაბიჯიღაა დარჩენილი. ეს იქნება პატარა ნაბიჯი ოკუპანტისთვის და დიდი ნახტომი საქართველოს ისტორიისთვის.
